De eerste bewoners van de Veluwe waren jagers-verzamelaars. Zij trokken voortdurend rond. In de buurt van Epe is een vuistbijl gevonden die ongeveer 55.000 jaar oud is.
Afbeelding: Een vuistbijl van ongeveer 55.000 jaar oud
De eerste vaste bewoners van de Veluwe waren boeren die zich er rond 3400 voor Christus vestigden. Zij bouwden huizen van hout en leem in het bos, in de buurt van beken. Rond Vaassen zijn veel sporen van zo’n gemeenschap gevonden. Vanaf 2500 voor Christus begroeven zij hun doden in grafheuvels. Hiervan zijn er op de Veluwe nog veel te vinden. Vanaf 1200 voor Christus cremeerden zij hun doden en ontstonden urnenvelden.
Afbeelding: Raatakkers (Celtic fields) bij Vaassen
Vanaf 800 voor Christus werden kleine akkers aangelegd, de zogenaamde raatakkers of Celtic fields. Ook deze velden zijn nog steeds terug te vinden in het landschap.
Ongeveer 800 jaar voor Christus werd er ijzer gevonden op de Veluwe. Dit ijzer bevond zich aan de buitenkant van zogenoemde klapperstenen: klompen klei met een ijzerlaag eromheen. In de Middeleeuwen werd dit ijzer gesmolten in houtskoolovens. Ook de houtskool werd op de Veluwe geproduceerd, uit het hout van de uitgestrekte bossen.Vanaf 1300 na Christus kwam de akkerbouw verder tot ontwikkeling. De bemesting vond plaats met behulp van heideplaggen en schapenmest. De schapen werden ’s nachts in potstallen gehouden om de mest op te vangen. Hierdoor werden de enken (akkers) steeds hoger, wat vandaag de dag nog goed zichtbaar is in het landschap. Tegelijkertijd verarmde de grond, waardoor zandverstuivingen ontstonden.
Inmiddels werden de beken ontdekt als energiebron. Al in 1387 werd de loop van de natuurlijke Rode Beek (rood door het hoge ijzergehalte van het water) in Vaassen aangepast om een korenmolen bij Kasteel Cannenburch aan te drijven. Het stromende water trok verschillende bedrijven aan en zorgde voor werkgelegenheid, waardoor zich naast boeren ook andere bewoners in het gebied vestigden.
Afbeelding: De oude watermolen bij kasteel Cannenburgh